Mercurius

Mercurius (Beschilderde klei 4e eeuw v.C. 12 cm hoog uit Falerii)

Mercurius, romeinse god van de handel, beschermer van kooplieden en reizigers. Indien M. van oorsprong een italische godheid was, is hij reeds vroeg met de griekse god Hermes geïdentificeerd; het is echter niet uitgesloten dat er geen oud-italische god M. bestaan heeft, maar dat de Romeinen Hermes, toen ze hem van de Grieken overnamen, van een sprekende latijnse naam hebben voorzien (merx, koopwaar). Evenals Hermes trad M. als bode van de goden op; als zodanig bracht hij o.a. aan Aeneas de opdracht van Zeus over om niet langer bij Dido te blijven en uit Carthago te vertrekken. M. gold ook als de vader van de Lares (Ovidius, Fasti 2, 599-616), die evenals hijzelf bewakers van kruispunten waren.

De oudste tempel voor M. werd in Rome opgericht in 495 vC bij de Circus Maximus, in de buurt van de Porta Romana, een drukke verkeersader. De ligging van de tempel buiten het pomerium wijst op vreemde oorsprong van de god of althans van zijn cultus.

De iconografie van M. is geheel gelijk aan die van Hermes. Volgens Caesar (De bello Gallico 6, 17) en Tacitus (Germania 9) was M. de voornaamste god van de Galliërs (Kelten IV) en van de Germanen. Deze evidente 'interpretatio Romana' van een onbekende keltische god en van - vermoedelijk - de germaanse Wodan wordt bevestigd door de talrijke inscripties waarin M. gecombineerd wordt met een inheemse godennaam, zoals Adsmerius, Arvernus, Canatonessis, Cimbrianus, Cissonius, Esus, Gebrinius, Iovantucarus, Visucius.

---

Lit. H. Steuding (Roscher 2, 2802-2831). W. Kroll/F. Heichelheim (PRE 15, 975-1016). - G. Radke, Die Götter Altitaliens (Münster 1965) 213-216. B. Combet-Famaux, Mercure romain. Le culte public de Mercure et l'art des émissions monétaires de la République archaïque à l'époque augustéenne (Paris 1980). [Suys/Reitsma/Nuchelmans]

---