Taxila

Taxila (τὰ Τάξιλα), griekse transcriptie van de sanskriet naam Taksasila van een oude stad die gelegen was in het uiterste noordwesten van India, op een kruispunt van belangrijke handelswegen, ca. 30 km ten noordwesten van het huidige Rawalpindi in Pakistan.

De stad genoot een grote faam en wordt in de oudindische epische en religieuze literatuur dikwijls vermeld. De opgravingen - met name die van Sir John Marshall van 19l3 tot 1934 - hebben dicht bij elkaar resten van drie opeenvolgende steden aan het licht gebracht: een op de heuvel Bhir Mound (6e-3e eeuw vC), een in Sirkap (2e eeuw vC-1e eeuw nC) en een in Sirsukh (1e-5e eeuw nC). De eerstgenoemde nederzetting behoorde in de 5e eeuw vC tot de satrapie Gandhara van het perzische rijk, maar was in de jaren '20 van de 4e eeuw vC de hoofdstad van het indische rijk van koning Taxiles.

Deze koos, uit vrees voor zijn machtige nabuur Porus, bij de nadering van Alexander de Grote in 327 vC diens zijde, waarna Alexander T. als operatiebasis benutte. Spoedig na Alexanders vertrek uit India en de dood van Taxiles werd de stad ingelijfd bij het indische rijk van de Mauryas (Sandrocottus). In de 2e eeuw vC maakte zij deel uit van het bactrische rijk (Bactrië) onder de hellenistische dynastie der Euthydemiden. Dezen legden, naar regelmatig hellenistisch model, de stad Sirkap aan, maar werden ca. 75 vC verdreven door de Saken, die op hun beurt ca. 20 vC het veld moesten ruimen voor de Parthen. Ook hun aanwezigheid was slechts van korte duur. Vanaf ca. 60 nC kwam de derde nederzetting op, Sirsukh, een belangrijk centrum van het boeddhistische Kusjana-rijk, dat vanaf ca. 240 lange tijd een vazalstaat van de Sassaniden was. In de 5e eeuw werd T. door de Hunnen verwoest; sindsdien raakte het geleidelijk ontvolkt. In kunsthistorisch opzicht is T. bijzonder interessant door de veelheid van op elkaar inwerkende invloeden uit alle windstreken.

Deze fries uit de 2e eeuw nC heeft een klassiek uiterlijk, maar is gemaakt door een Indisch kunstenaar

Lit. A. Herrmann (PRE SA, 75-78). M. Taddei (EAA 7, 630-637). - J.H. Marshall, A Guide to T. (Cambridge 1921, 1960). Id., T. An illustrated account of the archaeologica excavations 1913-1934 1-3 (Cambridge 1951 = Delhi 1975). A. Ghosh, T. (Sirkap) 1944 1945 (Ancient India 4, 1947-1948). W.W. Tarn, The Greeks in Bactria and India (Cambridghe 1951). [Nuchelmans]