Seneca Pater, ook wel S. Rhetor genaamd, ten onrechte want hij was geen leraar in de retorica, maar een kritisch toehoorder van het retorisch en declamatorisch bedrijf te Rome in de tijd van Augustus en Tiberius, waarvan hij op zijn oude dag dank zij zijn formidabel geheugen talloze staaltjes wist op te tekenen. Lucius Annaeus S. werd ca. 55 vC te Corduba geboren als eerste representant van een spaans-romeinse familie van intellectuelen: hij was de vader van de filosoof Seneca en de grootvader van de dichter Lucanus.
Hij stierf ca. 40 nC. Behalve
een verloren gegaan geschiedwerk schreef
hij onder de titel Oratorum et rhetorum sententiae
divisiones colores - kortweg ook Declamationes genoemd
- over de wijze waarop een aantal retoren
uit zijn tijd fictieve thema's behandelden die sinds
de tijd van Augustus aan de orde gesteld werden
in de declamatorenscholen, broedplaatsen van een
nieuwe retorica als l'art pour l'art, nu mét de republiek
het echte oratorische bedrijf goeddeels van
het Forum verdwenen was. Dank zij dit werk hebben
we van deze declamatiekunst, die op de litteratuur
van de keizertijd sinds Ovidius grote invloed
uitoefende, een goede indruk, hoewel de extreme
gekunsteldheid ervan en het fragmentarische van
Seneca's citaten het werk moeilijk toegankelijk maken,
met uitzondering van de persoonlijke prnefationes,
waarin meer algemene literaire kwesties,
allerlei personages, anecdotes en bovenal de eigen
persoon van de merkwaardige oude heer zelf naar
voren komen. In het werk zelf komen zeven sunsoriae
(fictieve raadgevende redevoeringen geuit
tegenover of door historische personen in kritieke
situaties) aan de orde en tien boeken - waarvan
sommige alleen in excerpt bewaard zijn - controversiae
(fictieve rechtsgevallen, die vaak aan een
geheel ontregelde verbeeldingskracht ontsproten
lijken), met talloze voorbeelden van de aanpak van
toen bekende retoren. Aan het slot van de teksten
van suasoria VI (deliberat Cicero an Antonium deprecerur, 'Cicero
beraadt zich of hij Antonius om
genade zal smeken') geeft S. een aantal passages uit
historici die de dood van Cicero beschrijven: daaraan
danken wij het behoud van belangrijke stukken
Livius,
Asinius Pollio e.a.
Lit. Bibliografische overzichten: J. E. Whitehorne, The Elder
Seneca. A review of past work (Prudentia 1, 1969, 14-27) H.
Vervliet, De gedrukte overlevering van S. Pater (De Gulden
Passer, 35, 1957, 179-222). - Uitgaven: Editio princeps: Napels
1475 (alleen de 4e-eeuwse epirome) en Venetië 1490. beide
onder de werken en de naam van S. Filiur, met wie S. Pater
tot 1587 geïnentificeerd werd. Beste nieuwere uitgaven: A.
Kiessling, L. Annaei Senecae Oratorum et rhetorum sententiae
divisiones colores (Leipzig 1872 = 1922 = Stuttgart 1967).
H. Müller, L. Annaei Senecae Oratorum et rhetorum sententiae
divisiones colores (Wien 1887 = Hildesheim 1963).
Met franse vertaling. H. Bornecque, Sénèque le rhéteur, Controverses
et suasoires 1-2 (Paris 1902, ²1932). W. A. Edward,
The Suasoriae of S. the Elder (Cambridge 1928; met engelse
vertaling en commenlaar). Met engelse vertaling: M. Winterbottom,
The Elder S. Declamations 1-2 (Loeb Class. Libr.,
London 1974).
Studies: O. Rossbach (PRE 1, 2237-2240). GRL 2, 33&342. H.
Bornecque, Les déclamations et les dkiamateurs d'après
Sénèque le Père (Lille 1902 =
Hildesheim 1967). H. Bardon,
Le vocabulaire de la critique litteraire chez
Sénèque le Rhéteur
(Paris 1940). S. F. Bonner, Roman Declamation in the
Late Republic and Early Empire (Berkeley 1949). A. D. Leeman,
Orationis ratio (Amsterdam 1963) hoofdstuk 9. L. A.
Sussmann, The Elder S. (Leiden 1978). J. Fairweather, S. the
Elder (Cambridge 1981).