Hyacinthus

Hyacinthus (Ὑάκινθος), voorgriekse (vegetatie?)godheid met belangrijkste cultusplaats in Amyclae bij Sparta. In de historische tijd was zijn eredienst verdrongen door die van Apollo Κάρνειος, Ἀμυκλαῖος of Ὑακίνθιος en werd H. als een heros vereerd, op wiens voorgriekse herkomst zowel het ritueel van de Hyacinthia, die jaarlijks in de zomer ter ere van Apollo en H. te Amyclae werden gevierd, als de vorm van zijn naam (suffix -nth-) en Artemis' epitheton Ἱακυνθοτρόφος wijzen. Het graf van H. werd geacht zich in Amyclae onder de monumentale z.g. troon van Apollo te bevinden.

De relaties tussen Apollo en H. waren het thema van een mythe: Apollo zou verliefd geworden zijn op H., die een beeldschone jongen was, maar hem per ongeluk bij het discuswerpen dodelijk getroffen hebben; tenvijl de god om de geliefde treurde, zouden uit het bloed van de geliefde de naar hem genoemde hyacinten - in de griekse flora een soort irissen - ontsproten zijn, die op de bloemblaadjes de letters AIAI (grieks voor 'ach, ach') te zien gaven. Op vazenschilderingen komt H. dikwijls voor samen met de windgod Zephyrus, die eveneens verliefd geweest zou zijn op H. en de discus van Apollo met opzet uit zijn baan gedreven zou hebben. Op een roodfigurige etruskische wijnkan in het Vaticaans Museum rijdt H. op een door zwanen getrokken wagen Apollo tegemoet, die een met paarden bespannen wagen berijdt. De marmeren groepen van Apollo en H. zijn waarschijnlijk ten onrechte als zodanig geïdentificeerd.

Lit. Ovidius, Metamorfosen 10, 162-219. - W. Roscher (Roscher 1, 2759-2765). S. Eitrem (PRE 9, 7-16). C. Caprino (EAA 3, 869v). - M. Mellink, Hyakinthos (Diss. Utrecht 1943). [Nuchelmans]