Vologeses
Vologeses of Vologaeses (ook Vologaesus), naam van een vijftal koningen van het parthische rijk uit de dynastie van de Arsaciden.
(1) Vologeses I (52-80), zoon van Vonones II, zette in 54
zijn broer Tiridates
op de troon van Armenië.
Dit leidde tot een gewapen conflict met Rome, nadat
onderhandelingen waren mislukt. Acht jaar lang
werd met wisselend succes gevochten; bij de vrede
in 64 werd Tiridates door Nero als koning van Armenië
erkend. De relatie met Rome was daarna de
eerste tijd goed - in 71 bood V. de Romeinen 40.000
ruiters aan voor de joodse oorlog (die keizer Vespasianus
echter niet aannam, omdat hij ze niet meer
nodig had) - maar verslechterde weer, toen in 75 de
Alanen
het Parthenrijk binnenvielen en Rome
hulp weigerde. Hoewel hij zelf een griekse moeder
had, bestreed V. de griekse invloeden in zijn rijk.
Hij bevorderde het mazdeïsme en stimuleerde de
totstandkoming van een goede tekst van de
Avesta.
(2) Vologeses II (129-148) beheerste vanaf ca. 106 als tegenkoning
Medië en volgde zijn oom Chosroës na
diens dood in ca. 129 op als koning van het gehele
rijk. Ca. 135 vielen Alanen Medië en Armenië binnen
en moest V. hun aftocht afkopen.
(3) Vologeses III (148-192), zoon van
Vologeses II, viel in 161 romeins
Armenië en Osroëne binnen, waar hij vazalkoningen
op de troon zette, en stootte vervolgens
door naar Syrië en Cappadocië. De daardoor ontstane
oorlog met Rome verliep in het begin slecht voor
V.; hij werd verslagen bij
Dura-Europos,
Ctesiphon
en Seleucia
werden verwoest (165). Doordat echter
in het romeinse leger de pest uitbrak, bleef V. voor
verder onheil gespaard. Bij de vrede in 166 werd
Mesopotamië weer romeins bezit; in Armenië en
Osroëne kwamen romeinse vazallen op de troon.
(4) Vologeses IV (191/193-209), zoon van
Vologeses III, was eerst
twee jaar mederegent van zijn vader. Hij moest oorlog
voeren tegen keizer
Septimius Severus, die in
198 Babylon,
Seleucia en
Ctesiphon veroverde. V.
werd gered doordat de romeinse keizer ravitailleringsproblemen
kreeg en de veroverde gebieden
weer ontruimde.
(5) Vologeses V (209-223) heerste na de opstand van zijn
broer Artabanus V (213) alleen nog maar over
Babylonië. Toen de Sassanide Ardarsjir daar binnenviel,
sneuvelde V. bij de verovering van Ctesiphon.
Lit. R. Hanslik (PRE Suppl. 9, 1962, 1839-1853). - N. C. Debevoise,
A Political History of Parthia (Chicago 1938). K. Ziegler, Die Bezie
hungen zwischen Rom und den Parthern (Wiesbaden 1964).
[Schouten]